Szczęśliwe kwiaty!
Mogą patrzeć śmiele,
I składać życzeń utajonych wiele,
I śnić o szczęściu jeden dzień słoneczny…
Adam Asnyk
Podstawową funkcją kwiatów jest rozmnażanie. Jasnymi barwami i pięknym zapachem wabią owady, by zapyliły roślinę, co decyduje o jej przetrwaniu. W ciągu milionów lat rośliny kwitnące wyewoluowały do około 400 000 gatunków, wytwarzając kwiaty o różnych kształtach i kolorach.
Krótka choćby obserwacja pokazuje, że atrakcyjność kwiatów dla owadów jest oczywista. Ale dlaczego ludzie uważają kwiaty za miłe dla oka? Niektórzy naukowcy twierdzą, że ludzie upodobali sobie kwiaty, ponieważ sygnalizują bliskość owoców, czyli pokarmu. Inni, jak fizyk David Deutsch, sugerują, że kwiaty kryją w sobie rodzaj obiektywnego piękna w postaci harmonijnych kolorów oraz miękkich i symetrycznych kształtów. Dlatego ludzie od wieków nadają kwiatom znaczenie estetyczne, kulturowe i duchowe.
Ludy prehistoryczne żyły w świecie, w którym niezbędna była dogłębna wiedza o roślinach, lecz jednocześnie wyjątkowo rzadko rośliny pojawiają się w europejskiej sztuce jaskiniowej. Badania Georginy Walton opublikowane w Plants People Planet, wykazały, że przedstawienia roślin na malowidłach paleolitu są niezwykle rzadkie i stanowią zaledwie 0,07% z 5786 obrazów zidentyfikowanych w 113 europejskich jaskiniach. Natomiast zdecydowanie częściej pojawiają się zwierzęta i symbole abstrakcyjne – odpowiednio 53,7% i 43,3%. Znikomą ilość roślin w sztuce jaskiniowej odnotowano również na stanowiskach archeologicznych poza Europą.
Kwiaty to jeden z najważniejszych motywów w historii malarstwa. Choć nie mają w sobie dramatyzmu scen historycznych, ani wnikliwości scen rodzajowych, kwietne obrazy zachwycają czystym pięknem natury, grą świateł, barw i kompozycją. Niosą w sobie także symbolikę przemijania i kruchości ludzkiego życia. Są odbiciem ludzkiej natury. Dlatego kwiaty od zarania dziejów są obecne w sztuce.
Kwiaty to także natchnienie literatów a w szczególności poetów. Mają inną wartość i znaczenie dla różnych ludzi. Niektórzy widzą w nich tylko rośliny, inni zaś przywiązują do nich szczególną wagę. Kwiaty symbolizują wartości i uczucia. Mają także symboliczne znaczenie na w snach. Nic więc dziwnego, że motywy kwiatów pojawiały się od wieków w literaturze i były od tak chętnie wykorzystywane przez pisarzy zarówno w epice, jak i liryce.
Już w Mitologii spotykamy postać Narcyza, pięknego młodzieńca zakochanego w samym sobie. Młody chłopak, otoczony przez niezwykłej urody nimfy, nie zwraca na nie uwagi. Żadna z panien nie potrafi zdobyć jego serca, aż wydarza się coś niespodziewanego. Narcyz spostrzega przypadkiem swoje odbicie w wodzie i zauroczony tym widokiem zakochuje się sam w sobie. Piękny młodzieniec odczuwa melancholię i smutek, cierpi z powodu samotności, nie mogąc spełnić tej dziwnej miłości. Po jego śmierci, zostaje złożony w ziemi, na której wyrasta piękny kwiat o płatkach białych jak śnieg i żółtym wnętrzu. I tak kwiat narcyz stał się symbolem próżności i egocentryzmu.
Motywem kwiatu posłużył się także polski wieszcz, Adam Mickiewicz, w balladzie Lilije. Lilie są zwykle symbolem niewinności, ale w tym utworze poeta zmienił ich symbolikę dość przewrotnie, biorąc te kwiaty za świadków nieprawego czynu, jakiego dopuszcza się niewierna żona zabijająca swojego męża. Kobieta sadzi na jego grobie kwiat lilii, który zaklina:
Rośnij kwiecie wysoko, Jak pan leży głęboko.
Kwiaty kojarzone są z gorącymi uczuciami, w tym oczywiście z miłością. Większość kobiet lubi być obdarowywana bukietami przez ukochanych. Kwiaty stały się także symbolem wiecznej miłości. Pięknie ukazuje to historia nieszczęśliwego uczucia Tristana i Izoldy, bohaterów utworu Dzieje Tristana i Izoldy. Napotykali oni ciągłe przeszkody, które nie pozwalały im być razem. Nieszczęśliwi zakochani umarli razem, a na ich złączonych grobach wyrósł ukwiecony krzak głogu, którego nie dało się wyciąć, bo zawsze odrastał, łącząc dusze zakochanych na wieki i symbolizując wieczną miłość, której nie pokona nawet śmierć.
Impresjoniści często wplatali kwiaty i roślinność w swe utwory. Jan Kasprowicz w swoim zbiorze czterech utworów Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach przedstawia zmiany zachodzące w przyrodzie w różnych porach dnia i skupia się na pokazaniu zmian kolorystyki, nastroju i światła.
Tak liczna obecność motywów kwietnych w literaturze i malarstwie zaświadcza o ich wielkiej atrakcyjności dla artystów. Kwiaty kryją w sobie wyjątkowe piękno i są istotnym elementem naszego życia, co zauważono już przed wiekami, przedstawiając je w utworach literackich i sztuce każdej z epok
